REISVERSLAG


Jeruzalem - Betlehem, zondag 29 februari

Het was niet gemakkelijk om hier te geraken, sneeuw in Brussel, een ganse dag vast in Frankfurt, Wenen of Zurich om uiteindelijk na 24u toch in Tel Aviv te landen. De deelnemers zaten op 3 verschillende vluchten.

De controle in Tell Aviv viel mee. Iedereen die het land binnen komt moet een verklaring geven voor zijn/haar bezoek. Wie aan de luchthaven controleurs vertelt dat hij naar de Palestijnse gebieden gaat mag het land niet binnen en kan meteen terug keren.

Het is zeer moeilijk om alles wat we zien onder woorden te brengen. Jeruzalem: alsof je 100 jaar terug in de tijd wordt gekatapulteerd. De oude steegjes in de moslimwijk met zijn geuren en kleuren, de gezangen op de moskee, de gesluierde vrouwen, met daarnaast ook een Armeense, Christelijke en een Joodse wijk. Elk met zijn eigen identiteit. De waterpijp roken we in het moslim gedeelte, alcoholische dranken vinden we in de andere wijken van deze mooie stad.

We kwamen ‘s morgens om 04.30u binnen via de Damascuspoort, er was geen levende ziel op straat, alleen enkele orthodoxe joden die zich naar de klaagmuur repten. En soldaten.
In het begin schrik je daar wel van. Overal gewapende soldaten (jonge gasten, ook meisjes. Jongens moeten drie jaar verplicht legerdienst lopen, meisjes 2 jaar) die je kunnen tegen houden of doorlaten, die beslissen of je een bepaalde stad al of niet binnen mag.

Vandaag waren we in Bethlehem. De eerste problemen aan een checkpoint. Wij mogen binnen, onze (Palestijnse) chauffeur niet. Na een hele discussie met de militairen laten ze ons na een kwartier door. Aan de kant staan vele Palestijnen te wachten om binnen of buiten de stad te geraken. De militairen hebben hun paspoort afgenomen, deze mensen mogen niet door. Niet naar hun werk, hun familie, hun vrienden. Kapot geschoten huizen, vluchtelingenkampen, schrijnende verhalen van mensen die beroofd zijn van hun vrijheid, het is allemaal niet zo makkelijk te slikken. Het doet pijn vrouwen en kinderen te zien die achter hekkens en muren afgesneden zijn van de buitenwereld, jongeren die doelloos door te straten slenteren en ons vragen: wat is onze toekomst hier?

We hebben in deze twee dagen al zoveel gezien, zoveel gehoord. Hoe we in Europa alleen maar beelden zien van geweld, terwijl hier zoveel andere dingen zijn en gebeuren.
We zijn in een land dat ons naar de keel grijpt en dat ons nooit meer zal loslaten. Mensen die vechten voor een vredevol, veilig en gelukkig leven.
En met dat vechten bedoelt men hier heel wat anders dan de bomaanslagen die steeds in het nieuws zijn. We spraken met een arts die, zoals iedereen, actief is voor de bevrijding van Palestina.
Verzet betekent hier: je verzetten tegen de bezetting, gewoonweg door je er niet bij neer te leggen, door de waarheid te vertellen aan gasten als wij (dat zorgt op zich al voor de titel 'gevaarlijk voor de regio' en een reisverbod), door voor economische ontwikkeling te blijven zorgen, door gezondheidszorg op te zetten, door als volk te blijven bestaan, een identiteit op te bouwen, nadat ze in 1949 door massale deportaties van de bevolking nogal grondig naar de vaantjes was geholpen.
De overgrote meerderheid van de mensen heeft hier enorm veel geduld. Komt de bevrijding pas over 50 jaar, ook goed. Maar er is ook altijd een beetje begrip (maar veelal geen goedkeuring) voor die jongeren die de hoop opgeven, het niet meer kunnen verdragen, hun geduld verliezen en voor radicalere acitemiddelen kiezen.


Qalqilya, maandag 1 maart


In Qalqylia ondervonden we aan de lijve wat de impact van de muur is. Alleen al het feit dat je afgezonderd bent van de rest van de wereld door een 8 meter hoge muur geeft je kippenvel. En wij waren er amper een dag, wat moet het dan zijn voor degenen die er al maanden mee te maken hebben?
Qalqylia is een stad die jaren geleden de fruit en groenteschuur van Palestina was en een van de grootste ondergrondse watervoorraden bezit in het midden oosten. Deze stad ligt er nu troosteloos en verlaten bij. De muur snijdt boeren af van hun boomgaarden en velden, vergunningen voor boorputten worden niet meer gegeven (de Israëli’s boren aan de andere kant van de muur met reusachtige pompen het water op), de muur splijt dorpen in twee, scheidt families van elkaar en neemt vooral weer grond in van Palestina op een onwettige manier (“stelen” dus).
Om het veld dat achter de muur ligt te mogen betreden (hun eigen grond!) hebben de boeren een toelating nodig: een permit. Die wordt steevast gegeven aan het oudste of jongste familielid. Traditioneel hielp de ganse familie aan de oogst, nu mag slechts 1 persoon naar het veld. Hij kan amper enkele kilo’s plukken (terwijl vroeger de ganse familie honderden kilo’s kon plukken). Vervoer om de olijven of fruit terug mee te brengen is niet toegelaten. Toen de boeren dachten om de vruchten met ezels terug te brengen werd hen dat geweigerd omdat.... de ezels geen permit hadden! Boeren staan soms urenlang te wachten om binnen gelaten te worden, want het hekken wordt alleen geopend als de Israëlische soldaten daar zin in hebben. En eens de boeren binnen de omheining zijn, doen de soldaten soms het hekken niet opnieuw open zodat sommigen dagenlang moeten doorbrengen in het open veld (zonder eten en drinken).
Soldaten aan de checkpoints controleren de oogst. Soms gieten ze de tomaten of olijven zomaar op de grond om te kijken of er niets ‘anders’ tussen zit. De boer mag nadien zijn oogst opnieuw samenrapen.
Een moeder vertelt:
"Ik ben een boerendochter. Ik speelde als kind in onze boomgaard, we hadden lekker fruit in overvloed. Toen kwam de muur. 8 meter hoog en 3 meter onder de grond (om te voorkomen dat men tunnels graaft) Alleen via een poort, die onder elektriciteit staat, en met toelating kan je de velden bereiken. Mijn vader is 80 jaar en krijgt geen toestemming zijn veld nog te betreden. Zijn oudste zoon mocht het veld 1 keer bezoeken. Hij durfde zijn vader niet te vertellen dat alles aan het sterven is. Te weinig water, teveel onkruid. Het fruit dat we nu moeten kopen komt uit Israël, terwijl onze boomgaard sterft. Het smaakt bitter. En als de grond verwilderd is, mag die ingenomen worden door de Israëlische regering. Zo verdwijnt er steeds maar meer grond naar Israël. Mijn dochter zal nooit in de boomgaard kunnen spelen."
We bezoeken de muur en zien een filmploeg staan naast een garagepoort. Als wij aankomen waarschuwen ze ons dat er net op hen geschoten is. Ik geloof mijn oren niet. Op het dak van een veraf gelegen huis zien we uitkijktorens, prikkeldraad en de muur. We worden gefilmd. Om de 50 meter staat een automatische camera. Een meisje van amper 10 jaar is moediger dan ik en gaat tot tegen de muur om stenen te smijten. Ik trek mijn stoute sandalen aan en fotografeer haar. Er gebeurt niks. Of toch. De woede en haat in haar ogen tegenover "the wall" zal ik nooit vergeten.
Iets verder worden we ontvangen door de burgemeester van een klein landbouwers dorp (Jayouss). Het dorp verliest 75% van zijn grond door de muur. Boeren verliezen hun inkomen. De Burgemeester vraagt me of ik weet waarom de gordijnen van zijn kantoor dicht zijn: “ik heb mijn gordijnen gesloten op de dag dat ze hier de muur hebben gezet. Ik kan het niet aan om elke dag op mijn onbereikbare grond te moeten kijken. Ik bezat vroeger een grote olijfplantage, op diezelfde grond staat nu een afsluiting, ik mag niet meer naar mijn eigen grond!.” “De laatste keer dat ik de toestemming kreeg om naar mijn land te gaan ben ik daar noodgedwongen 15 dagen gebleven want ik kreeg de toestemming niet om terug naar mijn dorp te gaan.” Of wat dacht je hier van: de zoon van de burgemeester van Jayouss heeft wel een permit om in Tel Aviv te gaan werken, maar mag niet meehelpen op het land van zijn vader. Een “veiligheids”-muur?

Een jonge boer in Qalqylia:
Vertel het thuis wat hier gebeurt. Vertel het aan uw vrienden, aan uw regering. Het gaat hier niet alleen over Palestijnen en Israëli’s, het gaat hier over de mensheid. Hoe we eindelijk in vrede naast elkaar moeten leren leven. Vertel uw regering te strijden voor vrede in de hele wereld.

Ramallah, dinsdag 2 maart

In Ramallah geraken is niet zo simpel. Onze chauffeur zet ons af aan het check point buiten Jeruzalem. Aan de andere kant moeten we een andere taxi nemen. Van gewoon openbaar vervoer is in de bezette gebieden al jaren geen sprake meer. Drijf op die manier maar eens handel, of zoek een job als er in je eigen stad geen werk genoeg is. Of geraak tijdig in de les op de Universiteit.
De checkpoints worden ook slag om slinger afgesloten door de piepjonge Israëlische militairen. Vaak worden mensen willekeurig uren tegengehouden. Wie niet over het juiste pasje beschikt mag er helemaal niet door en wordt aangehouden. Taxichauffeurs die onbewust iemand vervoeren zonder de juiste permit, staat een hoge boete en een wekenlange in beslagname van hun auto te wachten. Hun enige bron van inkomsten.
Eens in Ramallah praten we ’s voormiddags met vertegenwoordigers van de vrouwenbeweging. Palestijnse vrouwen vechten een dubbele strijd. Eén voor een vrij Palestina, samen met alle andere organisaties en één voor een Palestina waarin vrouwen geen tweederangsburgers zijn. In het verleden gold de stelling: eerst een vrij Palestina, dan vrouwenrechten. Maar gaandeweg wordt duidelijk dat nu reeds gewerkt moet worden aan het Palestina van de toekomst.
We hadden ook contacten met mensenrechtengroeperingen. De stellen vast dat Israël het enige land ter wereld is dat martelen wettelijk toelaat. Onder de noemer “matige fysische druk”, worden verschillende vormen van martelen wettelijk toegelaten in Israëlische gevangenissen. Vooral de “administratieve detentie” vormt een groot probleem. Mensen worden maandenlang vastgehouden zonder vorm van proces. Vaak enkel om politieke redenen.
Een moeder, die twee jaar niet weg mocht uit Ramallah, trok in de lente naar het platteland met haar kinderen. Daar zagen haar kinderen de pracht van het landschap en begrepen toen wat ze al twee jaar hadden gemist. Ze vroegen hun moeder: “waarom leven wij in een gevangenis?” De moeder durfde niet te antwoorden dat er ook een zee aan het land grenst...
"Als ik als Palestijnse moeder de beelden zie van Israëlische moeders dan ween ik ook. Ik ben ook een moeder."
We sluiten de dag af in het totaal verwoeste “compound” van Jasser Arafat. De gebouwen van de Palestijnse autoriteit. Hij blijkt “thuis”, in zijn halve ruïne.

Jeruzalem – Abu Dis, woensdag 3 maart


In de voormiddag kregen we een "alternatieve" rondleiding in Jeruzalem. Maar deze ochtend was Carlos wat vroeger opgestaan om foto’s te nemen. Hij was getuige van de agressieve houding van de Israëlische soldaten. Oude vrouwtjes die in de binnenstad van Jeruzalem wat salie of munt zaten te verkopen werden bruutweg weggeschopt. En telkens kwamen ze terug. En telkens werden ze opnieuw verplicht (de soldaten schoppen gewoon hun manden met vruchten weg) om naar de ingangspoort te verhuizen. In het begin durf je daar geen foto’s van nemen, maar de soldaten gaven er eigenlijk niet om. Achteraf hoorde ik dat er in de stad meer dan 400 camera's hangen, dus we worden sowieso gefilmd.

De huizen van Moslims worden traag maar zeker overgenomen door Israëli’s. In Jeruzalem worden nog amper verbouwvergunningen uitgeschreven aan Palestijnen. Een Palestijnse bewoner laat ons weten dat hij al 20 jaar wacht op een vergunning om te verbouwen, Israëlis die iets verder wonen hadden hun toelating na enkele weken. Toch zijn er hier en daar gebouwen en pleinen die door Palestijnse groepen, met steun van het buitenland, opgeknapt worden. En ze zien er prachtig uit. Jammer genoeg zijn dat er maar weinig.

In de namiddag waren we in Abu Dis, een gemeente net buiten Jeruzalem. Je houdt het niet voor mogelijk maar in het midden van de straat hebben ze daar ook een (8 meter hoge) muur neergezet.
Je kan er onmogelijk naast kijken en ze bouwen steeds maar verder. De inwoners moeten kilometers omrijden om hun bestemming te bereiken. Je voelt gewoon de dreiging van die muur. We namen ook een kijkje op de bouwwerf en hadden een goed overzicht waar de muur uiteindelijk vervolledigd zal komen. Die begint op de heuvel en loopt verder in het dal. Het is hallucinant.

De arbeiders die de muur bouwen zijn allemaal Palestijnen, voor ons een eigenaardige vaststelling. Maar voor een nacht werken krijgen ze een loon die ze bijna nergens anders kunnen verdienen. Voor de arbeiders is het de enige manier om in een economisch vermoord land te overleven.

We hadden op de universiteit van Al Quds contacten met jonge studenten. Hun toekomst is allesbehalve rooskleurig. Ten eerste moeten ze, omwille van de muur, meer geld uitgeven aan vervoer (de afstand is veel groter omdat ze omwegen moeten nemen en ze bij elke checkpoint moeten veranderen van taxi), degenen die van ver komen moeten een flat huren. Er valt weinig of niks te beleven na schooltijd, door geen infrastructuur of te duur. Als er uitgangsverbod is in hun stad van herkomst kunnen ze soms dagen, weken niet naar school.

Een studente vertelt:
"Mijn ouders wonen in Ramalah en hebben nogal wat geld bijeen gewerkt als gastarbeider in Saoudi Arabië. Twee weken terug is het Israëlische leger enkele banken in Ramalah binnengevallen om geld te eisen. Het ging zogenaamd om geld van terroristische organisaties. De rekeningen van mijn ouders werden volledig leeggehaald. De Israëlis hebben het geld van mijn ouders gewoon gestolen. Eerst stelen ze onze grond, nu ook ons geld. Geld dat ze gebruiken om de muur te bouwen en om het leger te onderhouden. Ze hebben het geld gestolen van mijn ouders om de kogels voor mijn kinderen te betalen."

Als afsluit van alweer een indringende dag nemen we een bad in het laagste punt van de wereld: de dode zee. We hadden het nodig!


Hebron, donderdag 4 maart

Hebron: een dag van controles, checkpoints en wachten.

Een dorp tussen Betlehem en Hebron lag onder curfew (uitgaansverbod). Niemand mocht er in of er uit. De weg was gebarricadeerd met grote stenen. Wie het toch waagt wordt gearresteerd.

Hebron is een vrij grote Palestijnse stad (± 250.000 inwoners). Toch is de oude binnenstad zo goed als leeg. Een dode stad. In kleine enclaves wonen 400 zionistische kolonisten. Hun agenda is duidelijk, zo veel mogelijk Palestijnen weg krjgen uit het historische centrum en de buurt rond de Abraham moskee. Ter “bescherming” zijn er maar liefst 2000 zwaar bewapende Israëlische militairen. Op de hoek van elke straat, boven op de daken, in leegstaande (geconfisceerde) huizen.

In de stad zijn vele huizen beschadigd door artillerie We zagen kogelgaten in de Abraham moskee. Op 24 februari 1994 schoot de ultraorthodoxe dokter Baroech Goldstein van de nederzetting Kyriat Arba nabij Hebron, 29 Palestijnen neer die aan het bidden waren in de moskee. Na deze brutale aanslag heeft de Israëlische overheid besloten om de moskee op te delen in 2 stukken, 1/3 voor de moslims en 2/3 plus de tuinen voor de Joden. Eerlijk verdeeld na een Joodse aanslag?
De Abraham moskee is zwaar bewaakt. Moslims en Christenen moeten eerst door metaaldetetoren en moeten hun tas openen, Joden mogen ongehinderd binnen wandelen. In deze moskee zou Abraham en zijn vrouw begraven liggen. De gids vertelt dat Abraham wil zeggen: vader van alle religies. De mens zou eens moeten weten wat er van al die religies geworden is...

Er zijn nog amper een tiental winkeltjes open in de binnenstad. We zijn haast helemaal alleen, een echte spookstad. Je schrikt als je plots toch nog spelende kinderen ziet. De straten zijn overhangen met netten, omdat de zionistische kolonisten, die de bovenste etages van de huizen innemen, hun vuil naar beneden smijten. Op de hoofden van de Palestijnen. Hoe toepasselijker kan je de waardering voor een volk aantonen.

Deze mensen leven niet echt. Dit is geen leven. Nooit iets kunnen plannen, niet kunnen vooruit denken. Want je weet nooit wat er de volgende minuut boven je hoofd beslist zal worden. Overgeleverd aan de wetten van de sterkste.

Er zijn ook hier al plannen voor een muur. Een eerste stap is het "inventariseren" van de mensen die in de stad zijn. Die krijgen later een speciaal pasje. De manier waarop het leger dat doet is merkwaardig. Na middernacht stampen ze de deur van de huizen open en noteren allen die liggen te slapen. Diegene die op dat moment niet thuis zijn (aan het werk of op school in een andere stad) kunnen dat pasje vergeten (en dus later niet meer naar huis terug keren). Een touw rond hun nek dat alsmaar steviger wordt aangetrokken.

Een dokter vertelt: “ik hoop dat mijn kinderen nooit de keuze voor het geweld maken. Nu zijn ze nog klein en luisteren ze. Ik laat hen zo weinig mogelijk naar TV kijken want dat is een verdraaide waarheid. Maar straks zullen ze zelf over hun toekomst beslissen. Velen verlaten Hebron. De stad is leeg. We moeten de weg van geweldloze oplossingen blijven volgen. Beide partijen moeten "praten". Dringend!”

En er is de sterkte van de Palestijnen. De hoop. Die kunnen ze hen niet afnemen.
Een oude man in de binnenstad: "Zolang we blijven hopen zullen we blijven bestaan. Als we dat opgeven zijn we allemaal ten dode opgeschreven. Deze situatie heeft ons solidariteit van over de hele wereld opgeleverd. Mensen komen naar hier om de situatie met hun eigen ogen te bekijken. Onze kinderen sturen we naar school, er is hier weinig of geen analfabetisme. Hun intelligentie kan niemand afnemen. Als ze me hier weg willen zullen ze me buiten moeten slepen of dragen. Wellicht tussen vier planken.


Jeruzalem, vrijdag 5 maart


We gaan op bezoek bij de Israëlische vredesbeweging.
Ook straffe gasten. Worden beschouwd als landverraders. Maar hun visie op de toekomst is identiek aan wat we de voorbije dagen bij de Palestijnen hoorden. Israël heeft eigenlijk niets verloren in de Bezette gebieden, heeft daar helemaal geen recht op. De enige kans op vrede is het stopzetten van de bezetting.
Ondanks de beperkingen van het “Geneve-akkoord”, gesloten door intellectuelen uit Israël en Palestina, maar niet gesteund door de Israëlische regering, is het toch hoopvol. Het toont tenminste aan dat er wel degelijk een gesprek mogelijk is, met mensen die een eerlijke vrede willen.

In de namiddag zijn we vrij en laten we ons gaan aan “toerisme”. Kerk in, kerk uit, een waterpijp kopen, T-shirts met Free-Palestine kopen, enz…


Tel Aviv, Zaterdag 6 maart

’t Is zaterdag, Sabat. Veel Joden in Jeruzalem blijven thuis op deze rustdag, maar door het leger is dat allesbehalve een reden om het ook wat rustiger aan te doen. Het aantal checkpoints langs de weg is niet te tellen. We maken een enorme omweg om toch enigszins op tijd op de luchthaven te geraken.

Aan de controlepost voor de ingang houden de soldaten ons opnieuw een half uur tegen. Om dan snel, in een paar minuten, onze paspoorten te bekijken, wat lastige vragen te stellen over wat we kwamen doen in Israël.

In het luchthavengebouw is de veiligheidscontrole enorm. Opnieuw vragen, ze komen er achter dat we geen gewone toeristen zijn (is ook niet moeilijk, met alle brochures in onze bagage). Stresserend. Het toeristenverhaal proberen we op te hangen om al te lange controles of ondervraging te vermijden. Voor 3 van ons lukt het. Voor de anderen niet. Maar vanaf het moment dat het personeel van de incheckbalie komt vragen of we aan het raam of aan de gang van het vliegtuig willen zitten, wordt het doorzoeken van bagage, schoenen, onze Arak, meer show dan “gevaar”. De stress verdwijnt, maar leuk is anders.

Terug thuis

We gaan een diareportage maken, we gaan een dagboek publiceren en we gaan (maar geef ons eerst een paar dagen om op adem te komen) vertellen over een mooi land, een gastvrij volk, een prachtige stad vol geschiedenis, steden die gekend zijn over heel de wereld, de lekkere keuken, de geurige kruiden en de solidariteit van mensen die we nooit zullen kunnen wegwissen uit onze verwarde kop.

Er wordt hier een volk gepest en straks misschien uitgedreven en binnen tien jaar zullen we in Europa zeggen " we wisten het niet"
Toen we gisteren met de ondergaande zon het glooiend landschap met heuvels vol groen, papavers, bomen in bloei en honderden jaren oude olijfbomen in een immense stilte bekeken, stond ons verstand stil bij al die miserie. De gewone mens in de straat, de simpele hardwerkende boer, de jongeren die geen toekomst hebben, kinderen die sterven aan checkpoints in ambulances omdat ze niet doorgelaten worden, de winkeliers die hun winkels moeten sluiten omdat er niemand meer komt, zij verdienen dit niet. Dit gaat niet om Hammas of Jihad of levende bommen. Dat is slechts een minderheid die in de westerse wereld al de aandacht krijgt. Ze zijn een goed excuus om de bezetting, de oorzaak van dit geweld, te laten voortduren, om niet te willen praten met de meerderheid van de Palestijnen, die alleen maar hun land terug willen en in vrede willen samenleven.

Observatiemissie Palestina 27 februari – 6 maart 2004.

Ward Dejaegher (Ieper), Carlos Delefortrie (St.-Eloois Winkel), Koen Detavernier (Kortrijk), Stefaan Devarrewaere (Roeselare), Noël Dufromont (Marke), Koen Perneel (Rollegem-Kapelle).